<< Previous Post
Next Post >>



تعريف کتابخانه ديجيتال

Saturday, February 2, 2019 Posted by admin under General  ARCHIVE 

کتابخانه ديجيتال

کتابخانه ديجيتال (الکترونيکي) کتابخانه‌اي است که در آن اسناد به جاي کاغذ يا ساير رسانه‌هاي محلي به شکل الکترونيکي ذخيره شده‌اند. اساس اين کتابخانه‌ها ذخيره مدارک به شکل الکترونيکي و نيز استفاده الکترونيکي است. به اين صورت که هر فردي در هر نقطه ازجهان با استفاده از يک کامپيوتر معمولي و يک خط تلفن بتواند به تمامي اطلاعات يک کتابخانه عظيم دسترسي پيدا کند. از اين رو کافي است منابع را جمع‌آوري کرده و در واحدهاي حافظه در اين نوع کتابخانه‌ها قرار داد. مجموعه روشها، خدمات و ساختارهاي اطلاعاتي که باعث مي‌شوند تا اطلاعات در قالب يک فناوري نوين با دسترسي آسان، سريع، و گسترده ارائه شوند، کتابخانه ديجيتال نام دارد.

تعريف کتابخانه ديجيتال

به طور کلي، کتابخانه الکترونيکي، سازماني است حاوي منابع خاص که نگهداري آنها، داراي ارزش زيادي بوده و لذا در آن راهکارهايي جهت گزينش، سازماندهي، ارائه دسترسي‌هاي کنترل شده، امکان توزيع، حفظ يکپارچگي و اطمينان از ماندگاري مجموعه اطلاعات در طول زمان، پيش بيني گرديده‌است. سهولت دسترسي به منابع و مقرون به صرفه بودن آن، امکان تبادل اطلاعات و منابع موجود با ديگر سازمانها، بکارگيري مکانيزمهايي جهت حفظ، گسترش و توسعه، توجه به مسئله مالکيت معنوي، از مهمترين ملاحظات در کتابخانه ديجيتال مي‌باشد.

سر در گمي‌هاي موجود در مورد اين عبارت ناشي از آن است که در طول سالها عبارات متنوعي براي اين مفهوم به کار برده شده‌است (مانند کتابخانه‌هاي الکترونيکي، مجازي، کتابخانه‌هاي بدون ديوار) و دقيقاً مشخص نبود که معناي واقعي هر کدام از اين مفاهيم چيست؟ از سوي ديگر، کتابخانه‌هاي ديجيتال مورد توجه حوزه‌هاي مختلف پژوهشي و تحقيقاتي است.

تاريخچه فناوري اطلاعات در کتابخانه‌ها

هر چند تا ديروز شکل مرسوم دسترسي محققان به اطلاعات پژوهشي به اشکال کاغذي و لوح فشرده بوده‌است، ليکن امروزه عرضه کنندگان اطلاعات، شبکه‌هاي وب را به عنوان رسانه‌اي مناسب‌تر براي پايگاه‌هاي اطلاعات مرجع و مجلات پژوهشي تمام متن يافته‌اند. کاربران مي‌توانند از طريق وب، اطلاعات مورد نياز تحقيق خود را در طول شبانه روز و در تمام روزهاي هفته از هر مکاني بازيابي کنند. به علاوه، بسياري از پايگاه‌هاي مبتني بر وب، به شکل قوي تري تجهيز شده‌اند ويا اينکه اطلاعات بيشتري نسبت به شيوه‌هاي سنتي کاغذي يا لوح فشرده ارائه مي‌کنند. تغييرات سريع و همه جانبه، کتابخانه‌هاي تخصصي و کتابداران متخصص در اين کتابخانه‌ها را در آستانه عصر جديدي قرار داده‌است که با گذشته نه چندان دور، بسيار متفاوت است. سيستمهاي رايانه‌اي که در کتابخانه‌ها تا دهه 80 مورد استفاده قرار مي‌گرفت، ارتباطي پيوسته و مستقيم با عملکردهاي سنتي کتابخانه‌ها برقرار مي‌نمود، علي‌رغم توانايي و قابليتهاي عملي و گسترده فهرستهاي قابل دسترسي براي عموم (online public access catalog) و سيستمهاي محلي متصل بدانها، کتابخانه‌ها هنوز مدلي سنتي از مجموعه‌هاي فيزيکي و محلي هستند که عمدتاً از طريق ابزارهاي کتابشناختي ناهماهنگ، مي توان بدانها دسترسي يافت. هم اکنون پيشرفت‌هاي قابل توجهي ديده مي‌شود که در حال تغيير بنياد اين مدل است. فناوريهاي نو، فهرست‌هاي کتابخانه را از راهنماهاي ساده منابع به سيستمهاي جامع اطلاعاتي تغيير داده‌اند و در مرحله ايفاي تعهد خود در انتقال مستقيم منابع اطلاعاتي کتابخانه‌هاي دنيا و مراکز اطلاع رساني، به ميز استفاده کنندگان هستند. داده‌هاي رقمي و تصاوير الکترونيکي، کم کم جايگزين منابع اطلاعاتي فيزيکي شده اند. روشهاي سريع دستيابي به منابع اطلاعاتي به تدريج اهميت بيشتري از گردآوري مجموعه‌هاي جديد پيدا کرده‌است. به گفته کينگ در سال 2010 بيش از 80 درصد روزنامه‌ها و نشريات به صورت پيوسته و از طريق شبکه‌هاي دور بين‌المللي در دسترس خواهند بود. اين پيشرفتها تاثيرات عميقي برکتابخانه‌هاي تخصصي دارد . فناوري تقريباً تمام جنبه‌هاي کار کتابخانه را تحت تاثير خود قرار داده‌است: کتابداران شاغل در بخش فراهم آوري اکنون بايد به دنبال راهي جهت دسترسي مراجعان به منابع ديجيتال باشند، فهرستنويسان بايد اين منابع را دسترس پذير سازند و کتابداران مرجع نيز ضمن کمک به مراجعان در داخل کتابخانه بايد پاسخگوي ارباب رجوع از راه دور باشند.

تاريخ استفاده ازرايانه در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع رساني را مي‌توان به چند دوره نسبتاً مشخص تقسيم کرد: در دهه 1940نخستين روشهاي نيمه ماشيني ذخيره و بازيابي اطلاعات با استفاده از نظام برگه‌اي لبه منگنه مورد توجه قرار گرفت. اين نظام در واقع پيش آمد نظام‌هاي رايانه‌اي دهه 1960 بود. در دهه 1980 شاهد گسترش نظام‌هاي پيوسته چه از نظر تنوع و ايجاد نرم‌افزارهاي آماده و تجهيزات چاپ و نمايش اطلاعات و چه از نظر نفوذ و کاربرد اين نظام‌ها در کشورهاي در حال رشد بود. دهه 1990 دهه رشد اينترنت به حساب مي‌آيد و کتابخانه‌ها نيز از اين پديده حاصل از فناوريهاي جديد در کارهاي خود به خوبي استفاده کردند. اين مسير روز به روز در حال تحول و پيشرفت است و جهت آن به سوي افزايش توانايي‌هاي انسان در به دست آوردن دقيق اطلاعات مي‌باشد. استفاده از فناوري اطلاعات نيازمند آموزشهاي ويژه نه تنها براي کتابداران که مستقيماً دست اندرکار اطلاع رساني اند، بلکه براي استفاده کنندگان عادي نيز مي‌باشد. باسواد کسي است که سواد رايانه‌اي داشته باشد و خود بتواند مستقيماً از امکانات رايانه‌اي استفاده کند.

راههاي مختلف گردآوري و تهيه منابع

  • اسکن و ديجيتال کردن منابع انتخاب شده

  • خريداري و يا تهيه منابع موجود به صورت ديجيتال و چندرسانه‌اي

  • گردآوري برخي منابع مرتبط با اهداف سازمان از شبکه جهاني وب با رعايت مسائل مربوط به حق مؤلف

  • گزينش و تبديل منابع ميکروفرمي موجود در سازمان به صورت ديجيتال

  • تهيه برخي منابع مورد نياز از طريق مبادله با ساير مراکز و کتابخانه‌هاي داخلي و خارجي

سخت‌افزارها و نرم‌افزارهاي مورد نياز کتابخانه ديجيتال


سخت‌افزار:

اسکنرهاي مناسب کار با بررسي کامل از طرف کميته کتابخانه ديجيتال به منظور اسکن هر چه بهتر و سريعتر منابع و اشياي مختلف

  • دوربينهاي ديجيتال مناسب با کارکرد مورد نظر

  • سخت‌افزارهاي مبدل ميکروفرمها به داده‌هاي ديجيتال

  • سيستم‌هاي کامپيوتري ذخيره اطلاعات

  • سيستم‌هاي کامپيوتري براي تهيه نسخه پشتيبان از اطلاعات موجود

نرم‌افزارها

نرم‌افزار مناسب انتخاب شده بايد داراي شرايط زير باشد:

  • تبعيت از استانداردهاي بين‌المللي فرمت توليد و نشر منابع الکترونيکي و ديجيتال و نيز ذخيره و بازيابي مانند دوبلين کور، Z39/50 و غيره

  • قابليت دسترسي در محيط وب

  • داراي رابط کاربري کاربرپسند

  • قابليت کنترل واژگان

  • امکان انجام جستجوي ساده و پيشرفته در فيلدهاي مختلف

  • پشتيباني نرم‌افزار از مدارک به خط و زبانهاي مختلف

  • قابليت پشتيباني از منابع چندرسانه‌اي

خط مشي دسترسي به منابع کتابخانه ديجيتال

الف ـ در مرحله اول کار، دسترسي به بيشتر منابع براي عموم آزاد و رايگان خواهد بود. در مراحل بعدي بنا به صلاحديد رؤساي ادارات و با تأئيد رئيس سازمان ممکن است محدوديتهايي اِعمال شود. اين محدوديتها مي‌تواند شامل تعريف نام کاربر و کلمه عبور، دريافت هزينه براي مرور برخي از بخشها، اجازه دسترسي به برخي منابع فقط براي جامعه‌اي خاص از استفاده‌کنندگان مانند محققان و دانشجويان تحصيلات تکميلي و غيره باشد.

ب ـ منابع انتخاب شده براي ارائه از طريق کتابخانه ديجيتال به سه شکل زير عرضه مي‌شود:

  • منابع ديجيتال که فايل آن در اختيار کتابخانه‌است

  • منابع ديجيتال که نسخه‌اي مجاز از يک فايل موجود در ساير کتابخانه‌هاست

  • منابع ديجيتال که تنها به صورت پيوند فرامتني عرضه مي‌شود اما فايل آن متعلق به کتابخانه‌هاي ديگر است نظارت بر امور کتابخانه ديجيتال و ارزيابي آن در تمام مراحل تشکيل کتابخانه ديجيتال و بعد از اتمام و راه‌اندازي کتابخانه، کميته موظف به نظارت و ارزيابي کلي امور انجام يافته و نيز بررسي مزايا و نارسايي‌هاي کتابخانه خواهد بود. نظارت و ارزيابي مي‌تواند به پيشنهاد ادارات و از طريق انجام طرحهاي مختلف پژوهشي و نظرسنجي از کاربران انجام پذيرد.

سير تحول کتابخانه‌ها از سنتي تا مجازي

سير تحول کتابخانه‌ها از سنتي تا مجازي از چند مرحله گذر کرده است:

  • کتابخانه سنتي : موجودي به صورت چاپي که هيچ کار رايانه‌اي روي آن انجام نشده‌است

  • کتابخانه خودکار : خودکار کردن فعاليت‌هاي کتابخانه، فهرست نويسي، امانت، فراهم آوري ... رايانه‌اي، موجودي بطور عمده به شکل چاپي با تعدادي محدود منابع

  • کتابخانه الکترونيکي : فعاليت‌ها کاملاً خودکار، شبکه ديسک فشرده، منابع به دو شکل الکترونيکي و متعارف است .

  • کتابخانه ديجيتال: کاملاً خودکار، تمام منابع به شکل ديجيتال در آمده، شبکه محلي فيبرهاي نوري با سرعت بالا و دستيابي به شبکه‌هاي گسترده

  • کتابخانه مجازي : کتابخانه بدون ديوار با تامين دستيابي به منابع، کتابخانه بدون منابع

 

ويژگيهاي کتابخانه سنتي:

غالباً موجوديها به صورت چاپي هستند .

  • کليه عمليات کتابخانه‌اي و ارائه خدمات اطلاعاتي بصورت دستي انجام مي‌شود، و هيچ کار رايانه‌اي روي فعاليت‌هاي کتابخانه‌ها انجام نشده‌است

  • فرايند سازماني و مديريت در اين کتابخانه‌ها معمولاً دستي است .

  • فرايند بازيابي اطلاعات بر مبناي استفاده از نمايه‌ها، کارت برگه‌ها که ماهيتا دستي هستند صورت مي‌پذيرد .

  • هميشه در دسترس نبودن مواد اطلاعاتي به دليل استفاده همزمان آن سند توسط استفاده کننده ديگر بدليل محدوديت ساعات کار اغلب کتابخانه‌ها، زمان استفاده از اين کتابخانه‌ها معمولاً محدود است .


ويژگيهاي کتابخانه‌هاي ديجيتال:

 

  • کتابخانه‌هاي ديجيتال . وجه ديجيتال کتابخانه‌هاي سنتي هستند که مجموعه‌هاي ديجيتال و سنتي يعني مواد الکترونيکي و کاغذي را در بر مي‌گيرد.

  • کتابخانه‌هاي ديجيتال هم به مهارت کتابداران احتياج داردو هم مهارت دانشمندان کارآمد رايانه.

  • در کتابخانه‌هاي ديجيتال فاصله ميان جويندگان و پديد آورندگان تقريباً به صفر مي‌رسد.

  • کتابخانه ديجيتال علاقه‌مندان به موضوعات مشترک را از سراسر کشور کنار هم مي‌آورد و به آنها امکان مي‌دهد که در هرجاي ايران و حتي جهان در موضوعات مورد علاقه‌شان به بحث بنشيند و اين باعث مي‌شود فاصله ميان نخبگان کشور از بين برود و آنها بتوانند مسائل خودشان را با دانشمندان و نخبگان جهان مطرح نمايند.

  • در کتابخانه‌هاي ديجيتال . امکان استفاده همزمان از يک منبع خاص براي استفاده کنندگان فراهم است .* .برخلاف کتابخانه‌هاي فيزيکي براي کتابخانه‌هاي مجازي دو مقوله زمان و مکان . کلمات بي مفهومي هستند. از اين نظر که خدمات کتابخانه‌اي را به زمان و مکان خاص محدود نمي‌سازند و اطلاعات موجود در اين کتابخانه‌ها در تمامي روزهاي هفته و در تمامي ساعات شبانه روز قابل دستيابي مي‌باشند.

کتاب الکترونيکي (e-book)

e-book يا کتاب الکترونيکي، پديده‌اي کاملاً تازه‌است و مي‌رود تا نظام آموزش و اطلاع رساني کشورمان را با دگرگوني‌هايي اساسي مواجه سازد. کتاب‌هاي الکترونيکي، صرفاً نسخه‌هاي ديجيتال کتابهاي مکتوب نيستند، بلکه اين مجموعه‌هاي اطلاعاتي طيف وسيعي اعم از انواع مختلف متون، تصاوير، اصوات را شامل مي‌گردند. بعلاوه مي‌توانند در قالب فايلهايي که مي‌توانند توسط يک رايانه اجرا شوند، مانند قالبهاي text, word, PDF, HTML و فايلهاي اجرايي در آيند. سادگي اجرا، سادگي جستجو در متن، داشتن قالب زيباتر، م بودن مطالب، امکان عرضه يا فروش ساده ترو سريع تر، داشتن قابليت افزودن امکانات مالتي مديا و...... از جمله ويژگي‌هايي هستند که کتاب الکترونيکي را به عنوان يک رسانه رو به رشد، از ساير رسانه‌هايي از اين دست متمايز مي‌گرداند.

علل گرايش به کتابخانه‌هاي ديجيتال

فناوري اطلاعات

فناوري اطلاعات يا IT به فناوري‌هايي اطلاق مي‌شود که امکانات لازم براي جمع آوري، انباشت پردازش و توزيع اطلاعات فراهم مي‌کند. محور اين فناوري، رايانه و ارتباطات راه دور است . رايانه‌ها اساساً کارپردازش و انباشت اطلاعات را انجام مي‌دهند و ارتباطات راه دور، امکان پخش و توزيع اين اطلاعات را در سطحي بسيار وسيع فراهم مي-سازد. فناوري يکي از دستاوردهاي آدمي است که در ايجاد فرهنگ و تمدن بشري نقش مهمي داشته‌است. هيچ جنبه‌اي از زندگي انسانها را نمي‌بينيم که از فناوري تاثير نپذيرفته باشد. کتابخانه‌ها ازجمله کتابخانه‌هاي تخصصي از اين قاعده کلي مستثني نيستند. خود فناوري ساخت کاغذ و چاپ متحرک، مجموعه کتابخانه‌ها را به سرعت بي سابقه‌اي افزايش داد، اين افزايش بر همه جنبه‌هاي کتابداري تاثير نهاد و عامل مهمي در بوجود آمدن کتابداري حرفه‌اي بود. اين مسير روز به روز در حال تحول و پيشرفت است و جهت آن به سوي افزايش تواناييهاي انسان در به دست آوردن دقيق اطلاعات مي‌باشد. 123. فناوري رايانه‌اي باتوجه به اين که از توانايي انباشت وآماده سازي حجم بزرگي از اطلاعات برخوردار بود به کتابخانه‌ها راه يافت و مورد استفاده قرار گرفت. جستجوي پيوسته در بانکها و پايگاههاي اطلاعاتي تحولاتي را بوجود آورد که به متخصصان رايانه يا متخصصان شبکه کتابخانه منجر شد. شبکه اينترنت باهدف تسهيل ارتباطات بشري، رايانه‌ها را به خدمت گرفت. توسعه اين شبکه به ايده دهکده جهاني و به دنبال آن مفاهيمي مانند کتابخانه‌هاي الکترونيک يا مجازي انجاميد.

آنچه موجب شده‌است که کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع رساني از فناوري نوين استفاده کنند عبارتست از: سرعت، حافظه، دقت بسيار زياد در فراهم آوري، انباشت و بازيابي اطلاعات به مدد رايانه و صرفه جويي در نيروي انساني، ايجاد ارزش افزوده، انعطاف پذيري در برابر نيازهاي گوناگون، دسترسي يکپارچه به اطلاعات، امکان استفاده ارزان از اطلاعات ساير کتابخانه‌ها و پايگاهها داده‌ها، امکان روزآمد کردن و اصلاح اطلاعات به شکلي ساده و سريع و اشتراک منابع . فناوري اطلاعات در کتابخانه‌ها کارکردهاي مختلفي دارد. اين کارکردها را مي‌توان به دو گروه کلي دسته بندي کرد: فعاليتهاي اساسي و داخلي کتابخانه نظير :مجموعه سازي، فهرستنويسي، امانت و کنترل نشريات ادواري ديگري خدمات اطلاع رساني مانند: آگاهي رساني جاري، اشاعه گزينشي اطلاعات، خدمات مرجع، خدمات پيوسته، تحويل مدرک و...

فراهم آوري مواد اطلاعاتي در کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع رساني تخصص آينده

کارکردهاي جديدگزينش و فراهم آوري منابع جديد گزينش و فراهم کردن منابع دانش بشري از نخستين کارکردهاي حرفه‌اي کتابداري تلقي مي‌شود و کتابداران براي انجام آن اصولي را تدوين کرده‌اند که مبتني برچند قرن تجربه و دانش است. بدون ترديد، اين وظيفه در حيطه مستقيم کارکردهاي کتابداران متخصص بوده و متولي ديگري ندارد. اکنون که در عصر اينترنت حجم منابع اطلاعاتي و تنوع در اشکال فيزيکي آنها نيز بطور قابل ملاحظه‌اي افزايش يافته‌است، حرفه کتابداري مي‌تواند با تکيه بر اصول مترقي گزينش و مجموعه سازي، همچنان خدمات سودمند خود را به جامعه در دسترسي به مجموعه‌هاي کيفي تداوم بخشد که اين امر با توجه به شرايط کنوني و با توجه به آشفتگي محيط اطلاعاتي و عدم آشنايي جامعه نسبت به چگونگي شناسايي منابع مناسب بسيار ارزشمند است. استفاده از فناوريهاي جديد بويژه پست الکترونيکي و وب سايت براي برقراري تعامل با کاربران و شناسايي نيازهاي آنان الزامي است. مجموعه مواد اطلاعاتي کتابخانه‌هاي تخصصي امروزي حتي با کتابخانه‌هاي تخصصي دهه گذشته بسيار تفاوت کرده‌است. جلوه‌هاي گوناگون اين تفاوت را مي‌توان در فراهم آوري انواع مواد جديد مشاهده کرد. اکنون بخش مهمي از منابع اطلاعاتي به ويژه منابع مرجع، مانند دائرةالمعارف‌ها، انواع واژه نامه‌ها، اطلسهاي جغرافيايي و جز آن و پايگاهها اطلاعاتي مانند چکيده نامه کتابداري و اطلاع رساني LISA به شکل الکترونيکي منتشر مي‌شوند. وجود مجله‌هاي الکترونيکي و پايگاههايي که متن کامل مقاله‌ها را به صورت الکترونيکي در بردارند و همچنين وجود شبکه‌هاي اطلاع رساني پيوسته (online) تحولات زيادي را در امر فراهم آوري مواد موجب شده‌است. کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع رساني اکنون با استفاده از انواع شبکه‌هاي محلي، ملي و جهاني قادرند اطلاعات مورد نياز مراجعان خود را فراهم آورند و از سفارش و خريد بسياري از منابع بي نياز گردند، امري که تا چند سال پيش ميسرنبود.

کتابداراني که وظيفه مجموعه سازي و فراهم آوري در کتابخانه‌هاي تخصصي آينده را بر عهده خواهند داشت، بايد بتوانند از امکانات پست الکترونيکي ارتباط خود را با کساني برقرار کنند که در کار انتخاب مواد با کتابخانه همکاري مي‌کنند. بايد امکان دسترسي پيوسته و هميشگي انتخاب کنندگان را با فهرستهاي ناشران و منابع کتابشناختي تجاري مانند BIP، فراهم کرد .

خدمات مرجع در کتابخانه‌هاي تخصصي

اصطلاح مرجع الکترونيک از تاره‌ترين اصطلاحات رايج در حرفه کتابداري است. همگان متفق‌القول و براين باورند که مرجع الکترونيکي، خدمات مرجع را از طريق پست الکترونيکي يا نرم‌افزار گپ زني و يا ويدئوکنفرانس، که به مرجع زنده نيز معروف است، فراهم مي‌آورد. اصطلاح مرجع‌هاي الکترونيک و مرجع‌هاي مجازي هم عنوان با مرجع ديجيتال به کار مي‌رود اگرچه مرجع‌هاي مجازي تنها به مرجعي اشاره دارد که بواسطه مسافت و فضاي فيزيکي نامحدود مي‌باشد. همچنين هورن خدمات مرجع الکترونيکي را خدمات مرجعي مي‌داند که با استفاده از امکانات و ابزارهاي الکترونيکي و شبکه‌هاي رايانه‌اي به مراجعه کنندگان ارائه مي‌شود.

کتابداران در عصر الکترونيک

کارشناسان خصوصياتي را براي کتابداران عصر الکترونيک بر مي‌شمرند که عبارتند از:

  • همانند مشاوران اطلاعاتي عمل مي‌کنند و بهترين منابع را براي گشايش گروهها و برآوردن نيازهاي اطلاعاتي مردم نشان مي‌دهند.

  • کاربرد منابع اطلاعاتي الکترونيکي را به مردم آموزش مي‌دهند.

  • منابعي را که استفاده کنندگان خاصي به آنها آشنايي دارند، موجب جستجو قرار مي‌دهند .

  • وظيفه بازکاوي اطلاعات را انجام مي‌دهند، يعني تاليف و ترکيبي از نتايج پژوهش‌هاي منابع متعدد به عمل مي‌آورند و برآيندگزيده و ارزيابي شده را به متقاضي عرضه کنند و در صورت امکان مستقيماً به رايانه او ارسال کنند.

  • با ايجاد بايگانيهاي مختلف و ارتباط با پايگاههاي اطلاعاتي، مراجعه کننده را در دريافت اطلاعات مورد علاقه خودش ياري مي‌نمايند.

  • کتابدارن لازم است طرز کار با نرم‌افزارهاي رايانه‌اي و ابزارهاي الکترونيکي، مهارتهاي سودمندي را از طريق شبکه‌هاي نرم‌افزاري در اشاعه اطلاعات الکترونيکي بياموزند.

چشم‌انداز آينده

تغييرات و تحولات همه جانبه اي که در محيط اطلاعاتي، به ويژه در دسترسي راه دور به اطلاعات و کاهش مراجعه حضوري کاربران به کتابخانه‌ها، به وقوع پيوسته، انواع کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع رساني را تحت تاثير قرارداده است و کتابخانه‌هاي تخصصي از اين قاعده مستثني نيستند. کتابخانه‌هاي تخصصي و کتابداري هميشه از فناوري‌هاي زمان خود متاثر شده اند. فناوريها همواره در کار کتابخانه‌ها و کتابداران تحول به وجود آورده اند، در واقع تخصصي شدن کتابداري و ظهور کتابداري حرفه اي، حاصل رونق کتابخانه بوده است. فناوري رايانه اي که به کارگيري آن در امور مربوط به ارائه اطلاعات حرفه اطلاع رساني را بوجود آورد گشايشي ديگري در کار کتابداران به شمار آمد، اما اين واقعيت بر کتابداران ثابت شد که کل بازار اطلاع رساني ديگر متعلق به آنها نيست و حرفه کتابداري از سوي ساير حرفه‌ها ي اطلاع رساني، به چالشي جدي فراخوانده شده است. شبکه اينترنت، دسترسي و انتقال اطلاعات را مفهومي ديگر بخشيد. امکاناتي بي مانندي در دسترسي به اطلاعات به وجود آمد، ضمن آنکه حجم اطلاعات نيز افزايش چشم گيري يافت. کتابداران پي بردند که براي بهره گيري از فناوري‌هاي جديد نياز به آموزش دارند. کتابداران، وقتي دانش فني درمورد بهره‌گيري از رايانه‌ها را با تخصص کتابداري خود در آميزند مي‌توانند به عنوان واسطه‌هاي اطلاع رساني عمل کنند ايفاي اين نقش در بازار اطلاع رساني حيات جديدي به حرفه کتابداري بخشيد. اگر ديروز هدف کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع رساني بيشتر گردآوري و سازماندهي منابع اطلاع رساني بود، امروز هدف آنها به علت حجم انبوه اطلاعات پراکنده و آلوده، اشاعه اطلاعات مي‌باشد در جهان امروز در حالي که وب جهان گستر، جهان را تحت تسلط خود درآورده است. هيچ کدام ازبخشها ي کتابخانه‌هاي تخصصي اعم از تهيه وسفارش، گردآوري، سازماندهي وحتي اشاعه، خارج از دايره اينترنت نمي‌تواند کارايي داشته باشد.

واژه‌هاي کليدي

  • دوبلين کور(Dublin Core): عناصر ابرداده دوبلين کور شامل 15 عنصر توصيفي است. اين عناصر عبارتند از: عنوان، پديدآور، ناشر، موضوع، توصيف، منبع، زبان، رابطه، پوشش، تاريخ، نوع، فرمت، شناسگر، همکار و حقوق.

  • رابط کاربري(User Interface): نوعي نظام محاوره‌اي که امکان برقراري ارتباط با نظام کامپيوتري را حتي به کاربري که از آن هيچگونه شناختي ندارد يا شناخت او مختصر است، مي‌دهد.

  • کتابخانه ديجيتال (Digital Library): کتابخانه ديجيتال واحدي است که بر اساس يک خط مشي و ساختار مدون اقدام به گزينش، فراهم‌آوري، ذخيره‌سازي و اشاعه انواع اطلاعات به صورت ديجيتال براي مخاطبان خود مي‌کند. در اين کتابخانه امکانات دسترسي فکري، تفسير، توزيع و نگهداري بي‌عيب و نقص منابع مذکور فراهم شده‌است.

  • کنترل واژگان (Vocabulary Control): نظام نمايه‌سازي که عناوين آن از ميان اصطلاحات انتخاب شود، ارجاعهاي متقابل برقرار گردد و اصطلاحات جديد نيز پيش از به کار رفتن در نمايه، مستند ومصوب شود.

  • منابع چندرسانه‌اي (Multimedia): منابع حاصل از ترکيب انواع مواد، مانند تصاوير متحرک، منابع ديداري، تصاوير ثابت، تصاوير گرافيکي، متن، منابع صوتي و غيره.

  • ميکروفرم (Microform): اصطلاحي عام براي همه شکلهاي ريزپيشينه، مانند ميکروفيلم، ميکروفيش، برگة غيرشفاف که صفحاتي که از طريق عکاسي به ابعاد کوچک تبديل شده‌اند، بر روي آنها چاپ مي‌شوند. براي خواندن انواع ميکروفرمها از درشت‌نماهاي خاصي استفاده مي‌شود.

    مرجع خبر : کتابخانه ديجيتال - ويکي پديا


Tagged Dublin Core  DMS  Digital Library  e-book  Information  0 Comments

share the love!



comments

there are no comments for this post. be the first to post one!


post your comment

name (*) - required
email address (*) - required
site address
your comment (*) - required

(*) - required


<< Previous Post
Next Post >>